مشاهیر قم

صفحات درخشان قم مملو از نام عالمان، محدثان، فقها و مفسرانی است که سرآمد روزگار بودند. تقوا و پاکی ایشان به همراه خدمات عظیم علمی و تلاش پیرامون حفظ و نشر علوم اهل بیت (علیهم السّلام) آن بزرگان، هنوز هم در آسمان علم و تمدن و فرهنگ می‎درخشد و یاد و آثار آنان هدایت‎گر انسان ‎ها و اندیشه و تفکرشان می ‎باشد. در این مقال مختصر اشاره‎ای گذرا به تعدادی از این مشعل ‎های فروزان می شود

 

 

زکریا بن آدم

 

 

نجاشی رجالی بزرگ شیعه وی را چنین می ‎ستاید: او عالمی سترگ، مورد اطمینان، ثقه و دارای منزلتی عالی بود و نزد امامان خاصه حضرت رضا (علیهم السّلام) موقعیت و جایگاه ویژه‎ای داشت. از عظمت مقام وی همین بس که امام رضا (علیه السّلام) به او می ‎فرماید: (ای زکریا بن آدم)… به خاطر تو، از خاندان تو بلا دفع می‎ شود، هم چنان که از اهل بغداد به خاطر امام موسی کاظم (علیه السّلام) بلایا دفع می ‎شد. قبر شریف او در مقبره مبارک شیخان قم، نزدیک مرحوم میرزای قمی است.

 

زکریا بن ادریس یا ابوجریر قمی

 
از زکریا بن آدم نقل شده است: «اوّل شب وارد بر محضر امام رضا (علیه السّلام) شدم در حالی که ابوجریر تازه درگذشته بود و امام برای او طلب رحمت کردند …». همچنین نقل شده او از امام صادق و امام کاظم و امام رضا (علیهم السّلام) روایت کرده و کتابی نیز داشته است.قبر شریف او نیز در قبرستان شیخان واقع شده و سال رحلتش ۲۰۱ قمری، پس از رحلت حضرت معصومه (سلام الله علیها) گزارش شده است.
 

احمد بن اسحاق بن عبدالله بن سعد اشعری قمی

 
او از محدثان اهل قم است. وی از امام جواد و امام هادی (علیهما السّلام) روایت کرده و از خواص امام حسن عسکری (علیه السّلام) به شمار می ‎رفته و از ایشان نیز روایت دارد. او علاوه بر این که از اصحاب سه امام معصوم
 
(علیهم السّلام) بوده، ‌به عنوان شیخ القمیین نیز اشتهار پیدا کرده است. طبق نقل شیخ صدوق او به حضور حضرت امام حسن عسکری (علیه السّلام) تشرف پیدا کرده و با امام زمان (علیه السلام) در آن جا دیدار کرده است. جریان دیگری نیز راجع به این مرد بزرگ نقل شده که حکایت از مقام رفیع و شأن والای او دارد. شیخ صدوق ضمن حدیثی مبسوط نقل می‎ کند: احمد بن اسحاق از امام عسکری (علیه السّلام) پارچه‎ ای به جهت کفن خود تقاضا نمود. آن حضرت، سیزده درهم به او داده و فرمود: این را برای مصارف خودت خرج کن و آن چه را هم که خواستی به تو می‎ رسد. سعد بن عبدالله، راوی خبر می‎ گوید: «چون به سه فرسخی حلوان (سرپل ذهاب) رسیدیم، احمد بن اسحاق، تب کرد و سخت بیمار شد، احمد فرمود: امشب مرا تنها بگذارید، از این رو هر کس به خوابگاه خود رفت، نزد صبح ناگاه کافور (خادم امام عسکری (علیه السّلام)) را دیدم که می‎ گوید:‌خداوند مصیبت شما را با آنچه که محبوب است جبران فرماید و بعد گفت: از غسل و کفن رفیق شما، احمد، فارغ شدم، اکنون برخیزید؛ او را دفن کنید راستی که او عزیزترین شما در نزد آقایتان امام عسکری (علیه السّلام) است، آن گاه از چشم ما غایب شد.
 

علی بن ابراهیم قمی

 
او از بزرگان راویان شیعه و معاصر با حضرت امام حسن عسکری (علیه السّلام) بوده است. آثار علمی و روایتی متعددی از آن بزرگوار باقی مانده است که معروف‎ترین آن‎ها کتاب تفسیر او است. چون واسطه های بین ایشان و امام معصوم کم است، این کتاب از ارزش بسیار بالایی برخوردار است. ضمناً پدر او از اصحاب امام رضا (علیه السّلام) بوده است. او در قم از دنیا رفت و دارای قبه شریفی در باقیمانده قبرستان شیخان می‎ باشد.
 

علی بن حسین بن موسوی بن بابویه قمی

 
او معروف به ابن بابویه است و از او به عنوان صدوق اوّل، نامبرده می‎شود. نجاشی راجع به ایشان می گوید: او با ـ حسین بن روح ـ یکی از نواب امام زمان (علیه السلام) ملاقات کرد و طی نامه ‎ای از امام (علیه السّلام) فرزند پسری خواسته بود که امام نوشته بودند به زودی دو پسر به تو عطا خواهد شد. آن گاه دو پسر؛ یکی ابوجعفر، که همان صدوق معروف است و دیگری ابو عبدالله برای او متولد شدند.در جلالت قدر آن بزرگوار همین بس که امام عسکری (علیه السّلام) در توقیع شریفی که برای او فرستاد، ‌در خطاب به او مرقوم فرمود: ‌یا شَیخی و معتَمَدی وَ فقیهی …؛ یعنی ای شیخ من و محل اعتماد و فقیه من.
 

محمد بن علی بن الحسین بن بابوبه قمی، معروف به صدوق

 
او در شهر قم، تولد یافت در حالی که وجود او به برکت دعای حضرت صاحب الامر (علیه السّلام) بود. آن بزرگوار در قم، رشد یافت و به ری مهاجرت کرد.آثار و تألیفات آن مرد بزرگ، بسیار زیاد است. در حالات او آمده است که در سال ۳۵۵ قمری وارد بغداد شد. شیوخ طایفه، از او استماع حدیث می‎ کردند. در میان قمی ها کسی مانند او در حفظ حدیث و روایت و مطالب و کثرت علم، دیده نشده است بر اثر شدت اعتماد علماء بر روایات و نقل‎ هایش، به صدوق مشهور شد و او را رئیس المحدثین خوانده‎ اند. آن بزرگوار در سال ۳۸۱ قمری در حالی که عمر شریفش به هفتاد و چند سال رسیده بود، از دنیا رفت و قبر شریفش در شهر ری در راه مرقد حضرت عبدالعظیم حسنی (سلام الله علیه) می ‎باشد.
 

آخوند ملا محمد طاهر قمی

 
او از علمای بزگ قم در زمان صفویه بوده است. شیخ حر عاملی او را با عناوین؛ عالم، محقق، مدقّق، ثقه، فقیه، متکلم، محدث جلیل القدر، یاد کرده است. او صاحب تألیفات متعددی از قبیل: شرح تهذیب الحدیث، الاربعین فی فضایل امیر المؤمنین، الفواید الدینیه در ردّ بر حکما و صوفیه، و… . این بزرگوار در پایگاه علمی خود؛ (قم) از دنیا رفت و در نزدیکی قبر زکریا بن آدم مدفون گردید.
 
 

شیخ غلامرضا قمی معروف به حاج آخوند

 
آن بزرگوار اهل قم بوده و مشهور به حاج آخوند بوده است. مرحوم آقا بزرگ تهرانی از او به «عالم محقق و فقیه متبحر از اعاظم» یاد کرده است. او از قم برای تکمیل مراتب علمی به نجف می‎ رود و در درس شیخ انصاری و میرزای شیرازی شرکت نموده و آن گاه به قم برگشته و مرجع امور مردم و صاحب آثار متعدد علمی می گردد.
 

حاج میرزا محمد ارباب

 

او در سال ۱۲۷۳قمری در قم و در یک خانواده کشاورز تولد یافت و پس از فراگیری مقدمات و سطح، به عتبات عالیات رفت و از محضر مرحوم میرزا حبیب الله رشتی و آخوند خراسانی استفاده علمی کرد. سپس به قم بازگشت و به جمع مروِّجین و محققین و مصنِّفین پیوست. آن بزرگوار طبع لطیفی داشته و اشعاری در مدح و مراثی اهل بیت (علیهم السّلام) می ‎گفته است. او در ماه جمادی الاول سال ۱۳۴۱ قمری در سن ۶۸ سالگی در گذشت و در قبرستان شیخان قم مدفون گردید.

مرحوم شیخ ابوالقاسم قمی

 

او در سال ۱۲۸۱قمری در قم متولد شد و بعد از دوره مقدماتی به عتبات عالیات رفت و از دروس بزرگان نجف بهره‎ های فراوانی برد. از عبارات علامه تهرانی استفاده می ‎شود که او در دوران تحصیل در کمال فقر و تنگدستی بوده که بعدها به مقام والای اجتهاد نایل شده است. وی در سال ۱۳۲۲ قمری به زادگاه خود مراجعت کرد. او علاوه بر مراتب عالیه علمی، صاحب مقامات معنوی بالایی بوده و از نهایت تواضع، مخصوصاً در مقابل آیت الله حائری مؤسس حوزه، برخوردار بوده است. آن بزگوار در سال ۱۳۵۳ قمری دار فانی را وداع گفت و در مسجد بالاسر حضرت معصومه (سلام الله علیها) مدفون گردید.
 

حاج شیخ مهدی حکمی قمی

 

او در سال ۱۲۸۰ قمری در شهرستان قم متولد شده و بعد از گذراندن مقدمات، به سامرا رفت و در درس مرحوم میرزای بزرگ شیرازی و پس از رحلت او در درس مرحوم فشارکی حاضر شد و سپس به نجف رفته و از درس مرحوم آخوند خراسانی استفاده نموده است و در سال ۱۳۲۲ قمری به قم بازگشت و بر اثر علمیّت بالا و مقامات زهد و تقوای معنوی که داشت در نزد عموم طبقات، از احترام خاصی برخوردار بود. او در مسجد جامع قم اقامه جماعت می‎نمود و عهده‎ دار قضاوت و حل و فصل خصومات و منازعات بین مردم بود. تا بالاخره در مسافرت تابستانی که به محلات داشتند در سال ۱۳۶۰ قمری از دنیا رفتند و پیکر پاکش بعد از حمل به قم در رواق حرم نزدیک قبر مرحوم حائری مدفون گردید.
 

حاج آقا حسین قمی

 
او در سال ۱۲۸۲ قمری در قم متولد شده و پس از گذراندن دوره مقدمات به نجف رفته و بعد از طی دوره ‎های مختلف فقه و اصول و درایه و …، در سال ۱۳۳۱ قمری به مشهد مهاجرت کرده و بیست و چند سال به تدریس و وظایف مقرّره سرگرم بود و در زمان رضاخان به کربلا تبعید شده و ده سال در آن جا اقامت کرد. وی با آن همه علم و نفوذ مردمی، زندگی بی ‎آلایش و ساده ای داشت. وی در چهاردهم ربیع‌ الاول سال ۱۳۶۶ هجری قمری در نجف از دنیا رفت و در جوار مرقد امام علی (علیه السلام) به خاک سپرده شد.
 

حاج میرزا محمد فیض قمی

 
او در سال ۱۲۹۳ قمری در قم به دنیا آمد و بعد از مقدمات در سال ۱۳۱۷ به نجف مشرف گردید و بعد از کسب علوم مختلف به زادگاه خود، قم مراجعت کرد و سرگرم تدریس و تربیت طلاب و ارشاد مردم گردید. او در سال ۱۳۷۰ قمری در موقع ادای فریضه و در حالی که در قنوت جمله «الهنا عاملنا بفضلک» را می ‎‎خواند، دار فانی را وداع گفت و آیت الله بروجردی بر او نماز خواند و در کنار صحن حضرت معصومه (سلام الله علیها) مدفون گردید.
 

محدث قمی

 

محدث بزرگوار، حاج شیخ عباس قمی، از ارکان علم حدیث و روایت در اعصار اخیر به شمار می‎ رود. او در سال ۱۲۹۴ قمری در شهر قم به دنیا آمد و بعد از طی مراحل مقدماتی به نجف اشرف رفت و از محضر بزرگان حوزه نجف بهره گرفت. سپس  در سال ۱۳۳۲ به مشهد مقدس رفت. او در زندگی خود دارای استقامت و پشت کار عظیمی بود و در طول عمر ۶۵ ساله خود، علاوه بر تربیت نفوس بسیار، ۳۳ جلد کتاب ارزشمند تألیف و منتشر نمود. او در مرتبه عالی یقین و اخلاص قرار داشت و برای علما و کتب آنها احترام خاصی قائل بود. وی در اواخر عمر به قصد عتبات عازم نجف اشرف در عراق شد و در شب ۲۳ ذی الحجه سال ۱۳۵۹ قمری از دنیا رفت و در کنار استادش حاجی نوری در یکی از ایوان ‎های جنوبی قبلی صحن نجف اشرف دفن گردید.